• Policlínica Gipuzkoako pediatra den Ainhoa Muguruzak ohartarazi du elgorria “oso kutsakorra den gaixotasuna” dela, eta konplikazio larriak eragin ditzakeela, batez ere txertatu gabe dauden haurretan.
• Txertaketa-estalduraren jaitsierak eta Europan kasuak handitzeak eragin dute Osasunaren Mundu Erakundeak 2025ean Espainiari endemiazko transmisioaren desagerraratzearen ziurtagiria kentzea.

Elgorria, duela hamar urte Espainian ia erabat desagertutzat jotzen zen gaixotasuna, berriro ere kezka-iturri bihurtu da adituentzat. Txertaketa-estalduraren beherakadak eta Europan kasuak ugaritzeak eragin dute Osasunaren Mundu Erakundeak 2025ean Espainiari endemiazko transmisioa desagertutzat jotzen zuen ziurtagiria kentzea.

Hala azaldu du Policlínica Gipuzkoako pediatra den Dra. Ainhoa Muguruzak, gogoraraziz elgorria “birusek eragindako gaixotasun oso kutsakorra” dela, batez ere arnas jariakinen bidez transmititzen dena. Izan ere, gaixotasunaren hedakortasuna oso handia da: pertsona kutsatu batek 12 eta 18 pertsona artean gaixotu ditzake txertatu gabe dauden populazioetan. “Pediatroen kezka lotuta dago haurtzaroko txertaketa-estalduraren beherakadarekin, horrek agerraldiak errazten baititu”, azaldu du.

Sukarra, eztula eta azaleko erupzio bereizgarria

Elgorriaren lehen sintomak beste infekzio biriko ohiko batzuekin nahas daitezke. Hasieran, sukar handia, eztula, sudur-kongestioa eta konjuntibitisa agertzen dira. Horri aho-hesteko mukosan ager daitezkeen Koplik-en orban zuri txikiak gehitu dakizkioke, gaixotasunaren ezaugarri bereizgarrienetako bat. Ondoren, azaleko erupzio tipikoa agertzen da, aurpegitik hasten dena eta gorputz osora hedatzen dena. “Lehen egunetan zaila izan daiteke bestelako birus batzuekin bereiztea, eta horregatik, testuinguru kliniko eta epidemiologikoa funtsezkoa izaten da diagnostikorako”, dio Muguruzak.

Konplikazio posibleak

Askotan bilakaera ona izaten badu ere, elgorriak konplikazio garrantzitsuak eragin ditzake, bereziki oraindik txertoa jaso ez duten jaioberrietan edo immunitate-sistema ahulduta duten pertsonetan. Ohikoenak dira otitis media, laringotraqueobronkitisa, pneumonia, beherakoa edo begietako arazoak. Gainera, birusak berak eragindako immunosupresioak bakterio-infekzioak agertzea erraztu dezake. “Mila kasutik batek konplikazio neurologikoak izan ditzake, eta horiek sekuelekin gera daitezke”, ohartarazi du doktoreak.

Txertaketa, funtsezko tresna

Elgorria prebenitzeko tresnarik eraginkorrena txertaketa da. Espainian, txertaketa-egutegiak hiruko txertoa (elgorria, errubeola eta parotiditisa) sartzen du, 12 hilabetetan eta 3 eta 4 urte bitartean ematen diren bi dositan. Ainhoa Muguruzaren arabera, lehen dosiaren estaldura %97 inguruan mantentzen da; bigarren dosiarena, ordea, %95eko helburuaren azpitik dago, eta hori beharrezkoa da agerraldiak saihesteko. “Oinarrizkoa da txertaketa-egutegia eguneratuta izatea haurren jarraipen-kontsultetan, elgorria hedatzea saihesteko”, nabarmendu du.

Zer egin susmoaren aurrean

Elgorriaren susmoa dagoenean —bereziki txertatu gabeko haurretan, nazioarteko bidaietatik bueltan edo agerraldirik egon bada—, gomendioa da haurra isolatzea eta osasun-profesionalekin edo osasun-agintariekin harremanetan jartzea. “Ez dago elgorriaren aurkako tratamendu antiviral espezifikorik; beraz, prebentzioa, txertaketaren bidez, da tresnarik eraginkorrena”, gogorarazi du Muguruzak.

Bronkiolitis: haurtxoetan ohikoena den arnas-infekzioa

Haurren artean ohikoak diren beste arnas-infekzioen harira, Dra. Ainhoa Muguruzak bronkiolitisaren garrantzia ere nabarmendu du. Bi urte baino gutxiagoko haurretan arnasketa-zailtasunaren lehen atala izaten da. Birusek eragindako infekzioa da, bronkioloei —arnasbideen adar txikienei— eragiten diena, eta inflamazioa eta buxadura sortzen ditu, arnasketa zailduz. Arnasbideetako birus sinciziala (VRS) da arduradunik ohikoena. Bronkiolitisak batez ere oso haur txikiak jotzen ditu, immune- eta arnas-sistemaren ez heldutasunagatik, eta herrialde garatuetan ospitaleratze-kasuen arrazoi nagusietako bat da.

Hala ere, VRSaren aurkako antigorputz monoklonala 2023-2024 kanpainan jaioberriei ematen hasi izana aurrerapauso handia izan da. “Kasu larrienak %80 eta %90 artean murriztu dira”, azpimarratu du. Gurasoek arreta jarri behar diete alerta-seinale hauei: arnasa azkartua, eztul iraunkorra, edariak ukatzea, saihetsak sartzea arnastean edo apnea-geldialdiak, batez ere infekzioaren 3. edo 4. egunetik aurrera. Horrelakorik izanez gero, mediku-baloraziorako osasun-zentrora jotzea gomendatzen da.

• “Pubalgia, kirol-lesioen % 8 eta % 18 artean eragiten duen patologia, goraka doa futbola, hockeya edo errugbia bezalako kiroletan; izan ere, mugimendu errepikakorrek eta norabide-aldaketa bortitzek ohiko eragileak dira”.

• “Nahiz eta sarritan goi-mailako kirolarekin lotzen den, edonork gara dezake, gehiegizko esfortzu fisikoa, postura-ohitura desegokiak edo denboran mantendutako desoreka muskularra daudenean”.

• “Policlínica Gipuzkoako Minaren Unitateko anestesiologo Juan Martínezek gogorarazten du pubalgia kronifikatu egin daitekeela garaiz tratatzen ez bada, eta azpimarratzen du kudeaketa goiztiar baten garrantzia, atsedenarekin, fisioterapiarekin eta core-aren indartzearekin konbinatuta”.

Pubalgia, herri-hizkeran “futbolariaren hernia” izenez ere ezaguna, espezialisten kezka gehien eragiten duten lesio muskuloeskeletikoetako bat bihurtu da, bai bere intzidentzia gero eta handiagoagatik, bai pairatzen dutenen bizi-kalitatean duen eraginagatik. Juan Martínez doktoreak, Policlínica Gipuzkoako Minaren Unitateko anestesiologoak, azaldu du mina pelbisaren beheko aldean kokatzen dela, pubisean bertan, eta eskualde horretan txertatzen diren sabeleko muskuluen estalkietan gertatzen diren alterazio muskularrek eragiten dutela. Alterazio horiek, oro har, gehiegizko esfortzuengatik, entrenamendu intentsiboegiengatik edo postura-ohitura desegokiengatik agertzen dira; hortaz, pubalgia patologia multifaktorialtzat jotzen da, faktore muskular, artikular eta biomekanikoekin lotua.

Nahiz eta irudi ohikoenak kirolari profesionalen, bereziki futbolarien, lesio gisa aurkezten duen, Policlínica Gipuzkoako Minaren Unitateko anestesiologo Juan Martínezek adierazi du edonork gara dezakeela, bere jarduera fisikoak esfortzu errepikakorra edo intentsiboa eskatzen duenean. Futbola, errugbia edo hockeya bezalako kirolen eskakizunak direla eta, intzidentzia handiagoa da bihurketa- edo norabide-aldaketa errepikatuak egiten dituztenengan. “Izan ere –dio Juan Martínez doktoreak–, pubalgiak kirol-lesio guztien % 8 eta % 18 artean ordezkatzen du, batez ere korrika, azelerazio edo baloi-kolpe handia eskatzen duten diziplinetan”.

Sintoma nagusia mina zapaltzailea eta mugatzailea da, jarduera fisikoarekin okerrera egiten duena. “Oro har –azaltzen du Juan Martínezek–, mina abdomen aldera, iztarteetara edo izterraren barneko aldera heda daiteke, eta horrek eragina du bai kirol-errendimenduan bai pazientearen eguneroko bizitzan”. Juan Martínez doktorearentzat, “eredu tipikoa da ariketa biziarekin nabarmen handitzen den mina, eta tratamendurik gabe aurrera eginez gero, kirola egitea ezinezkoa bihur dezake, baita eguneroko jarduerak ere”.

“Diagnostikoa funtsean klinikoa da –azaltzen du Policlínica Gipuzkoako anestesiologoak–, azterketa fisiko zehatz batean oinarritua; eta beharrezkoa den kasuetan, proba osagarriak erabiltzen dira, hala nola erradiografiak edo erresonantzia magnetikoa. Azken hau bereziki garrantzitsua da antzeko sintomak sor ditzaketen beste patologiak baztertzeko eta minaren jatorria zehaztasunez identifikatzeko”.

“Pubalgiaren tratamendua –azaltzen du Juan Martínezek–, kasu gehienetan, kontserbadorea da; beraz, atsedenak, muskulu-tonua eta oreka berreskuratzera bideratutako fisioterapia-saioek eta lehen egunetan antiinflamatorio ez-esteroideoek eraginkortasuna dute sintomak arintzeko”. Eta gaineratzen du: “kasu arinak bost eta hamar egun artean konpondu ohi dira, eta konplexuenek hiru hilabetera arte behar izan dezakete”. Oro har, Minaren Unitateko arduradunak azaldu duenez, “ariketa terapeutikoko programak eta pixkanakako berregokitzapena dira eraginkorrenak eta epe ertainera emaitza onenak ematen dituztenak, bereziki kirolarien kasuan. Kirurgia –gehitu du Policlínica Gipuzkoako Minaren Unitateko anestesiologoak– tratamendu kontserbadoreek emaitzarik eman ez duten kasu larrienetara mugatzen da”, eta egoera hori ez da ohikoa, Juan Martínez doktorearen arabera.

Policlínica Gipuzkoako anestesiologoaren iritziz, “prebentzioak funtsezko zeregina du pubalgiaren intzidentzia murrizteko. Core-a eta sabeleko muskuluak indartzea, luzaketa egokiak egitearekin eta ariketa egin aurretik beroketa progresiboa egitearekin batera, tresna giltzarriak dira”. Martínez doktoreak azpimarratzen du “tratamendu goiztiarra erabakigarria dela; izan ere, pubalgia, mina eragiten duen edozein patologia bezala, kronifikatu egin daiteke hasieratik behar bezala tratatzen ez bada”. Horri gehitzen dio Juan Martínezek “abdomenaren eta aduktoreen arteko oreka muskularrean dauden alterazioek eta pelbiseko kontrol motor faltak lesio hau garatzeko arriskua handitzen dutela”.

Kirol-jarduera, bai profesionala bai amateurra, gero eta gehiago hedatzen ari den une honetan, pubalgiak gogorarazten du zein garrantzitsua den prestaketa fisikoa, teknika egokia eta minari garaiz erreparatzea. Policlínica Gipuzkoak, bere Minaren Unitatearen bidez, gogorarazten du gorputzari entzutea eta garaiz jardutea funtsezkoa dela errekuperazio azkar eta segurua bermatzeko.

“Ugalkortasun berantiarra” 35 urtetik aurrerako haurdunaldiei deitzen zaie; adin horretan obulutegien erreserba eta obuluen kalitatea jaisten hasten dira eta.

Azken bost urteetan obuluen kontserbazioa %70 handitu da Espainian, batez ere gizarte arrazoien ondorioz.

Perimenopausiak hainbat urte iraun dezake, emakumeen bizi-kalitatean eragina du eta sintoma hauekin ager daiteke: beroaldiak, gaueko izerdiak, loaren nahasmenduak, baginako lehortasuna, nekea… Hala ere, emakume gutxik jotzen dute kontsultara laguntza eske.

Santiago Novoa, Policlínica Gipuzkoako ginekologoak, “trimestre ahaztuei” buruz hitz egiten du, ama eta haurraren osasunean eragina dutenak.

Sialoendoskopia bezalako teknikek erabat eraldatu dute listu-guruinen hanturazko patologien tratamenduan ikuspegi nagusia.

Osasun Ikasgela ostegun honetan, otsailaren 26an, izango da 19:00etan Anoetako Estadioko Prentsa Aretoan (0 Atea). Sarrera librea izango da lekua bete arte, eta Policlínica Gipuzkoaren YouTube kanaletik ere jarraitu ahal izango da.

Nicolás Samprón doktoreak, Policlínica Gipuzkoako Neurokirurgia Zerbitzuko buruak, Neuroraquisen 25. Kongresu Nazionalean parte hartuko du, segurtasuna eta emaitza klinikoak hobetzeko software kirurgikoak, robotikak eta adimen artifizialak duten paperari buruzko hitzaldiarekin.

“Normalean 5 eta 10 minutu artean behar izaten ditugu; orain, denbora horiek murriztu egin ditugu, eta patologia urgenteak azkarrago konpontzea lortu dugu”, azaldu du Santiago Andrés doktoreak, Gipuzkoako Poliklinikako Erradiodiagnostiko Zerbitzuko buruak.

Gipuzkoako Poliklinikak berrikuntza teknologikoaren aldeko apustua indartu du, punta-puntako OTA berri bat txertatuta. Horrek jauzi kualitatiboa dakar erradiodiagnostikoaren arloan. Ekipoak adimen artifizial aurreratua txertatu du, azterketa azkarragoak, irudi kalitate handiagoa eta erradiazio dosia % 40raino murriztea ahalbidetuz.

Santiago Andrés doktoreak, Gipuzkoako Poliklinikako Erradiodiagnostiko Zerbitzuko buruak, ospitalearen jarduera berritzailea nabarmendu du: “Erradiologia, teknologia eta Gipuzkoako Poliklinika aitzindariak izan dira beti aurrerapen teknologikoei dagokienez”. Ildo horretan, azaldu du talde berria integratzeak “jauzi kualitatibo esponentziala” dakarrela lehendik dagoen parke teknologikora.

Diagnostiko zehatzagoak erradiazio gutxiagorekin

OTA berriaren aurrerapen esanguratsuenetako bat paradigma teknologikoaren aldaketa da. Historikoki, irudiaren kalitatea hobetzea erradiazioa edo detektagailu kopurua handituz lortzen zen. Alabaina, ekipoen belaunaldi berriak hartzaileak optimizatzearen eta adimen artifizialeko algoritmoetan oinarritzearen alde egiten du.

“Teknologiaren eskutik diagnostiko zehatzak datoz eta hori da egunez egun bilatzen duguna, gure diagnostikoaren kalitatea hobetzea” nabarmendu du Andrés doktoreak. Azaldu duenez, “teknologia berriak eta adimen artifizialaren ekarpenak hargailuetan jartzen dute fokua, igortzen den erradiazioa gero eta txikiagoa izan dadin eta, adimen artifizialaren eta prozesu ondokoen laguntzarekin, askoz azterketa azkarragoak sor daitezen, askoz ere esposizio txikiagoarekin”.

Eboluzio teknologiko horrek asistentzia hobetzea dakar zuzenean: “Azterketa azkarragoa eginez gero eta erradiazioarekiko esposizio txikiagoa izanez gero, asistentziaren kalitatea hobetu egiten da” dio. Denbora murrizteak, diagnostikoa arintzeaz gain, pazientearen estresa gutxitzen du eta denbora gutxiagoan emaitzak zehaztasun handiagoz lortzea ahalbidetzen du.

Abantaila garrantzitsuak larrialdien eta paziente onkologikoen kasuan

Eragina bereziki garrantzitsua da larrialdien alorrean. Erradiodiagnostikoko buruak azaldu duenez, “urgentzian abantaila handia da”, sistema berriak miaketa kritikoak denbora laburragoetan eta irudi-kalitate handiagoarekin egiteko aukera ematen baitu. “Normalean, 5-10 minutu behar izaten ditugu eskaner bat egiteko; orain, denbora hori laburtu dugu, eta irudi-kalitate hobea lortu dugu, esposizio txikiagoarekin” adierazi du. Egoera larrian dauden gaixoentzat, hobekuntza hori erabakigarria da: “Pazientea bere kontrol-eremutik atera eta makina batean sartzeko denbora askoz ere laburragoa da, eta premiazko patologiak azkarrago konpontzea lortzen dugu”.

Era berean, erradiazio dosia % 40 murrizteak onura zuzena dakar aldizkako kontrolak behar dituzten gaixo kroniko eta onkologikoentzat. “Erradiazioa metagarria da. Epe luzera % 40 murriztean, gaixoari zuzenean mesede egiten ari gara eta hori oso garrantzitsua dela iruditzen zait” nabarmendu du espezialistak.

Kirurgia robotikorako eta zauri txikiko kirurgiarako gakoa

Irudiaren kalitatea hobetzea ere funtsezkoa da teknika kirurgiko aurreratuak garatzeko, hala nola kirurgia robotikoa eta zauri txikiko kirurgia; izan ere, alor horietan zentroa erreferentzia da.

“Egokiena irudi-kalitate ona izatea da beti diagnosi-kalitate ona izateko” dio Andrés doktoreak. Zehazten duenaren arabera, esku-hartze horiek plangintza oso zehatza behar dute: “Laguntza kirurgikorako fusioek irudi-kalitate handia eskatzen dute; izan ere, irudiaren kalitatea zenbat eta handiagoa izan, orduan eta zehaztasun eta xehetasun anatomiko handiagoa dugu”.

Horri esker, prozedura pertsonalizatuak planifika daitezke, esku-hartzearen norainokoa zehatz-mehatz ezagutu daiteke eta egitura kritikoak saihestu, neurokirurgian bereziki garrantzitsua dena: “Garezurrean kirurgia bat egiten denean, ezinbestekoa da gune funtzional konplexuak ez ukitzea; plangintza eta irudi-kalitate onarekin, asko lagundu dezakegu”.

Etorkizun pertsonalizatuagoa adimen artifizialari esker

Etorkizunera begira, Andrés doktoreak aurreikusten du erradiologia gero eta pertsonalizatuagoa eta adimen artifizialarekin integratuagoa izango dela. Kasu bakoitzera erabat moldatutako azterketak egitea da helburua: “Etorkizunean, paziente bat etortzen denean, azterketa zuzenean paziente horri begira egingo da, bere datuak eta informazioa izanik, zerbait pertsonalizatuagoa”. Integrazio horri esker, prozesuak optimizatuko dira, beharrezkoak ez diren probak saihestuko dira eta irudi bidezko diagnostikoa zuzenean lotuko da plangintza kirurgikoarekin.

“Iruditzen zait azterketa pazientearen eskarira egokitzea eta, ondoren, irudiak eskaera kirurgikora integratzea dela etorkizunean asko indartuko gaituena” esatearekin amaitu du Santiago Andrés doktoreak, Gipuzkoako Poliklinikako Erradiodiagnostiko Zerbitzuko buruak.