“Herpes zosterrak hilabeteetan edo urteetan iraun ditzaketen ondorio mingarriak utz ditzake, garaiz tratatzen ez bada”
- Herpes zosterra, herri hizkeran “gerriko” edo “suge-besoa” izenez ezagutua, organismoan hamarkadetan geldirik egon den barizelaren birusaren berraktibazioa da.
- Barizelaren birusaren berraktibazioak 85 urtera iristen diren pertsonen erdiei eragiten die gutxi gorabehera.
- Txertaketa eta diagnostiko goiztiarra dira kasu larriak eta neuralgia postherpetikoa prebenitzeko tresnarik eraginkorrenak.
Herpes zosterra, herri hizkeran “gerrikoa” bezala ezagutzen dena, azaleko erupzio hutsa baino askoz gehiago da. Hala ohartarazten du Juan Luis Merino doktoreak, Policlínica Gipuzkoako Barne Medikuntzako espezialistak. Haren esanetan, nerbioetan kalteak eragin ditzakeen infekzioa da, eta hilabeteetan edo urteetan iraun dezaketen ondorio mingarriak utz ditzake.
Hamarkadetan “lo” egoten den birusa
Barizela-zoster birusak bi gaixotasun eragiten ditu: batetik, haurtzaroan normalean igarotzen den barizela, eta bestetik, herpes zosterra, birus beraren berraktibazioaren ondorioz sortzen dena. “Barizela pasatzen denean, birusa ez da erabat desagertzen; bizitza osoan geldirik geratzen da ganglio sentikorretako neuronetan. Urteak edo hamarkadak geroago, kontrol immunologikoa nahikoa jaisten denean, nerbioan zehar azalera iristen da eta erupzio bereizgarria eragiten du, normalean minarekin batera”, azaldu du Merino doktoreak.
Adina da arrisku-faktore nagusia, harekin batera immunitate-sistemaren gainbehera gertatzen baita. Kalkulatzen da 85 urte betetzen dituzten pertsonen %50 inguruk herpes zosterra izan dutela. Arrisku handiagoa dute, halaber, immunodeprimitutako pazienteek, hala nola transplantatuek, GIBa dutenek, gaixotasun autoimmuneak dituztenek edo kimioterapia jasotzen ari direnek.
Nola antzeman
“Gerrikoa” izena lesioek hartzen duten itxuratik dator: gorputzaren alde bakar batean agertzen den banda luze baten moduan azaltzen dira, suge txiki edo gerriko baten antzera. Babak agertu baino 1 eta 5 egun lehenago, mina, erresumina, azkura, kilimak, lokartzea edo ukimenarekiko sentikortasun handia senti daitezke gorputzeko eremu jakin batean, normalean alde bakarrean eta nerbio baten ibilbideari jarraituz.
Ezgaitzailea izan daitekeen mina
“Herpes zosterrak ez dio soilik azalari eragiten: birusak ganglio sentikorrak eta nerbio periferikoak hanturatu eta kaltetzen ditu”, azaldu du espezialistak. Horrek min neuropatiko bizia eragiten du, erredura, deskarga elektriko edo ziztada gisa deskribatzen dena; hainbestekoa, non arroparen igurtzi arin batek ere mina eragin dezakeen. Loari, mugikortasunari, lanari eta egoera emozionalari ere eragin diezaioke.
Mina erupzioa hasi eta 90 egun edo gehiago igaro ondoren mantentzen edo agertzen denean, neuralgia postherpetikoaz hitz egiten da. Arriskua bereziki handitzen da adinarekin. “Azala sendatu arren, mina hilabeteetan edo urteetan iraun dezake, eta askotan tratamendu analgesikoa konplexua izaten da”, nabarmendu du Merino doktoreak. Horrez gain, nahiz eta ohikoak ez izan, begietako edo neurologiako konplikazio larriak ere sor daitezke.
Medikuarengana lehen 72 orduetan joatea
Tratamendua antibiraletan oinarritzen da, eta eraginkorragoak dira erupzioa agertu eta lehen 72 orduetan hasten badira. “Kontsulta goiztiarrak fase akutua arintzen laguntzen du eta susperraldia azkartzen du”, adierazi du. Epe hori igaro ondoren ere, medikuarenera jotzea gomendatzen da erupzioa hedatzen bada edo begian, kopetan, sudurrean edo belarrian eragina badu, baita ikusmen lausoa, aurpegiko ahultasuna, nahasmendua edo buruko min handia agertzen badira ere.
Txertoa, prebentzio onena
Herpes zosterraren aurkako txertoa, oro har, 50 urtetik gorako helduei eta 18-19 urtetik gorako pertsona immunodeprimituei gomendatzen zaie. Gaixotasuna eta neuralgia postherpetikoa prebenitzeko %90etik gorako eraginkortasuna du lehen hiru urteetan, eta babes-maila %70etik gorakoa da gutxienez hamar urtez.
Kutsadura saihestea
Merino doktoreak gogorarazi du birusa azaleko lesioekin zuzeneko kontaktuaren bidez edo lesio horietatik sortutako aerosolen bidez transmititu daitekeela. Ez dago kutsatzeko arriskurik lesioak agertu aurretik, ezta lehortu eta zarakar-fasean daudenean ere. “Arriskua dagoen bitartean, lesioak estalita mantendu behar dira eta immunodeprimitutako pertsonekin kontaktua saihestu”, azaldu du. “Jende askok oraindik herpes zosterra azaleko arazo hutsa dela pentsatzen du, baina errealitatea da konplikazio neurologiko garrantzitsuak eta oso ezgaitzailea izan daitekeen min iraunkorra eragin ditzakeela”, ohartarazi du Merino doktoreak. Horregatik, adituek hasierako sintomak ezagutzea, garaiz kontsultatzea eta txertaketaren alde egitea gomendatzen dute, gaixotasunaren ondorio larrienak saihesteko estrategia eraginkorrena baita.
